Aktualności

Artykuł w miesięczniku Energetyka - „Sięgnąć po nową strategię"

Szczegóły

Opublikowano: środa, 04, maj 2011 14:27

O tym, co dla ciepłownictwa oznacza pakiet klimatyczny, o potrzebie urynkowienia branży, konieczności stosowania poligeneracji i pilnej potrzebie opracowania strategii dla ciepłownictwa, i sięgania po gotowe opracowania sporządzone przez naukowców, z prof. Stanisławem Mańkowskim z Politechniki Warszawskiej rozmawiała Barbara Cieszewska


• Panie profesorze, czy pakiet klimatyczny, limity emisji C02 „załatwią" ciepłownictwo? Czy branża ta ma szansę obronić się?

Co do emisji C02 zgadzam się ze zdaniem prezesa Izby Gospodarczej Ciepłownictwo Polskie[l], że przy obliczaniu uprawnień do emisji tego gazu po roku 2012, a więc już bardzo niedługo, punktem odniesienia w UE będą instalacje zasilane gazem ziemnym mieszczące się w 10% najbardziej efektywnych pod względem sprawności energetycznej.
W efekcie w roku 2013 krajowe elektrociepłownie i ciepłow¬nie będą musiały kupić znaczący udział uprawnień emisyjnych, co oczywiście spowoduje wzrost kosztów uzasadnionych, a także cen ciepła systemowego i związaną z tym korektę wniosków taryfowych skierowanych do Urzędu Regulacji Energetyki oraz duże kłopoty na rynku odbiorców.


• Jak w tej sytuacji zachowają się zarządy PEC-ów?
Możliwe są następujące scenariusze postępowania:
I — bierny: znaczący wzrost ceny ciepła zarówno w opłacie stałej, jak i zmiennej, co może przynieść stopniową utratę odbiorców;
II - czynny, koncepcja A: wzrost współczynnika kogeneracji, sprawności kotłów oraz ograniczenie strat transportowych,np. poprzez uszczelnienie sieci ciepłowniczej i poprawę izolacji
cieplnej, co spowoduje wzrost sprawności energetycznej całego systemu;
III - czynny, koncepcja B dla systemów ciepłowniczych mniejszych mocy: system handlu emisjami dotyczy mocy większych od 20 MW, w kraju liczba koncesjonowanych przedsiębiorstw ciepłowniczych o mocach większych od 5 MW wynosi ponad 500.

W tej sytuacji może dojść do sztucznego podziału części systemów ciepłowniczych na wiele segmentów o mocach mniejszych od tej granicznej wartości 20 MW w celu wyjścia z obszaru objętego handlem emisjami, a więc byłby to absurd i powrót do punktu wyjścia - stanu niskich emitorów.

Problem emisji C02 jest analizowany szczegółowo w wielu pracach. W artykule dotyczącym tego zagadnienia Snieżyk [2] słusznie stwierdził, że — i tu cytuję: „Konieczność zakupu uprawnień do emisji CO spowoduje skokowe zmiany cen ciepia w roku 2013 i 2020. Wzrost kosztów zależy od paliwa. W przypadku węgla w roku 2012 koszty ciepła mogą być wyższe o od 13,9 do 19,7%, a w przypadku gazu ziemnego o od 8,8 do 9,6% w odniesieniu do roku 2012.

Natomiast w roku 2020 zmiany kosztów mogą wynosić dla węgla o od 17,1 do 23,9%. a w odniesieniu do gazu ziemnego o od 9,4 do 10,4% w porównaniu z rokiem 2019...

Na producentach i dostawcach ciepła ciąży obowiązek maksymalnego obniżenia kosztów działalności, gdyż mogą one napotkać barierę podażową, odbiorców nie będzie stać na zakup potrzebnych ilości ciepła"

Tak, wprowadzane w UE limity emisji C02 w warunkach krajowych będą dużym problemem dla ciepłow¬nictwa i spowodują znaczący wzrost kosztów ciepła systemowego oraz mam nadzieję, że wymuszą szeroką i wieloletnią modernizację całych systemów.


• Czy już czas na odchodzenie od węgla, także w ciepłownictwie?
Tak, w najbliższych latach wystąpi szereg czynników wymuszających ograniczenia w spalaniu węgla w ciepłowniach. Obecnie w krajowych miejskich systemach ciepłowniczych podstawowym paliwem jest węgiel energetyczny. Warto zastanowić się, czy w nadchodzących kilkunastu latach sytuacja ta może ulec zmianie, zarówno w stosunku do rodzaju paliwa, jak i jego jakości.

Problem ten wiąże się bowiem z planowaniem przyszłych inwestycji w zakresie źródeł ciepła, jak i z zagadnieniami zakresu prowadzenia działań modernizacyjnych i remontowych.
Z biegiem czasu można pozostawić kotły węglowe w stan kotłów szczytowych czy tzw. zimnej rezerwy. Z problemem tym wiąże się dostępność surowców i ich cena. Patrząc w przyszłość optymistycznie, można sobie wyobrazić duża podaż gazu łupkowego z rozbudowana infrastruktura przesyłową i niskimi cenami. Patrząc pesymistycznie, to brak gazu, Jego wysokie ceny i duże opłaty za emisje ze spalanego węgla.


• Czy kogeneracja jest jakimś wyjściem z tych problemów?
Tak, kogeneracja, czyli skojarzone wytwarzanie ciepła i energii elektrycz¬nej jest i będzie ważnym elementem w procesie ograniczania emisji gazów. Systemy ciepłownicze dużych mocy zasilane są z elektrociepłowni zawodowych czy przemysłowych o wysokich współczynnikach skojarzenia. W całkowitym krajowym rynku ciepła udział tych źródeł stanowi ok. 60%.

Korzyści wynikające z kogeneracji to: mniejsze zużycie paliwa i mniejsza o 25 — 30% emisja zanieczyszczeń powietrza (CO„ SO„ NOx czy pyłów) w stosunku do systemu rozdzielonego, dodatkowe efekty ekonomiczne, np. mniejszy koszt transportu paliwa czy opłat środowiskowych, ograniczenie kosztów przesyłu energii elektrycznej np. kosztów strat w sieciach, większe bezpieczeństwo systemu elektroenergetycznego.


• A może uratuje nas ciepło ze spalania odpadów? W Europie jest 40 spalarni, w Polsce jedna.
W przyszłości dla polskich miast spalanie odpadów będzie konieczno¬ścią, głównie jednak z powodu potrzeby ich utylizacji związanej z brakiem miejsc oraz kosztami składowania. Proces termicznej utylizacji odpadów wymaga sepłnienia bardzo licznych wymagań zarówno technologicznych , jak i ujętych w przepisach dotyczących ochrony środowiska. Ilośc uzyskiwanej w ten sposób energii szczególnie w okresie letnim dla miejskich systemów ciepłowniczych może być znacząca. Rozpoczęcie tego procesu musi się łączyć z takimi zagadnieniami, jak:
• wprowadzenie prawa, że odpady komunalne podlegają gminie, co umożliwi właściwą ich segregację, spowoduje koncentrację strumieni, a w efekcie kierowanie odpadów do zakładów termicznej utylizacji,
• powinien powstać krajowy zintegrowany plan gospodarki odpadami obejmujący zarówno zagadnienia techniczne, ekonomiczne, jak i ochrony środowiska,


Obecnie wskazanym jest, aby ciepłownie, o ile jest to możliwe, stopniowo przechodziły na układ polienergetyczny, czyli: węgiel - gaz - biopaliwa - np. energia promieniowania słonecznego do wstępnego podgrzewania wody uzupełniającej system ciepłowniczy

• plan ten powinien obejmować f między innymi procesy recyklingu części odpadów oraz biodegradację frakcji organicznych,
• program informacji dla lokalnych władz samorządowych i społeczeństwa.

Utylizacja odpadów w ośrodkach wielkomiejskich jest w pełni możliwa, co wykazały doświadczenia np. Wiednia. Miejską sieć ciepłowniczą wysokoparametrową o długości ok. 500 km zasilają tam trzy spalarnie opapadów ( dwie komunalnych i jedna odpadów niebezpiecznych i osadów ściekowych). Również spalarnia funkcjonująca w Warszawie i zasilająca miejską sieć ciepłownicza pozwoliła zgromadzić spore doświadczenie. W Danii od wielu lat funkcjonują elektrociepłownie realizujące zasadę polienergetyki, które sa zasilane: odpadami komunalnymi, biomasą w postaci słomy oraz gazem przewodowym.


• Ciepłownicy mówią o potrzebie urynkowienia branży. Czy czas na prywatyzację?
Jak wiadomo, do zadań własnych gmin należy zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego mieszkańców, rozumianego jako stan umożliwiający pokrycie bieżącego i perspektywicznego zapotrzebowania odbiorców na paliwa i energię w sposób technicznie, i ekonomiczne uzasadniony, przy zachowaniu wymagań ochrony środowiska. W zależności od własnych decyzji Zarząd i Rada Gminy może przyjąć podane niżej rozwiązania:
• utrzymać zakład budżetowy, który zarządza majątkiem komunalnym obejmująqm część lub całość miejskiego systemu ciepłowniczego,
• przekształcić zakład budżetowy w spółkę prawa handlowego, przy czym spółka ta może być właścicielem całego majątku lub jego części, z zachowaniem pakietu kontrolnego — czyli dokonać całkowitej lub częściowej prywatyzacji majątku ciepłowniczego,
• sprzedać w całości lub części ciepłowniczy majątek komunalny tzw. strategicznemu inwestorowi kapitałowemu,
• sprywatyzować zarządzanie infra¬strukturą ciepłowniczą, pozostawiając majątek w obszarze własnościowym skarbu komunalnego w sposób bezpośredni lub przez kontrolowaną spółkę.

Doświadczenie wykazało, że rozwiązanie pierwsze w postaci zakładu budżetowego jest modelem najmniej efektywnym. Prowadzenie sprzedaży usług ciepłowniczych poza cechami miastotwórczymi jest działalnością gospodarczą, w której występują pojęcia: rentowności ekonomicznej, zakaz finsnsowania skrośnego, procesy zatwierdzania taryf przez Urząd Regulacji Energetyki czy szukanie kompromisów cenowych z odbiorcami ciepła.
Odbiorcy ciepła w sposób naturalny chcą być zaopatrywani w energię cieplną po cenach najniższych, nie doceniając problemów zarówno bezpieczeństwa energetycznego, jak wymagań ochrony środowiska czy konieczności odtworzenia urządzeń procesowych. Bezpośrednie połączenie tych zagadnień z działalnością samorządu nie jest właściwe. Ponadto ta forma własności nie stwarza warunków do procesów restrukturyzacji, w wyniku czego nie kreuje procesów optymalizacyjnych i zachowań energooszczędnych.

Przekształcenia własnościowe powinny w efekcie prowadzić do takich celów, jak:
• realizacja procesów modernizacyjnych powodujących wzrost wartości przedsiębiorstwa i jego wiarygodności,
• umiejętność zdobywania środków zewnętrznych, np. europejskich związanych z programami ograniczania emisji gazów cieplarnianych czy ogólnie ze wzrostem efektywności energetycznej procesów,
• zwiększenie wydajności pracowników w wyniku stosowania nowych technologii, np. kogeneracji w wytwarzaniu ciepła i energii elektrycznej, podnoszenie sprawności kotłów czy ograniczanie strat transportowych. Interesującym rozwiązaniem
z obszaru spółek prawa handlowego jest prywatyzacja zarządzania majątkiem komunalnym. Rozwiązanie to zwane często „modelem francuskim" zostało sprawdzone również w Polsce - w Kaliszu.


• Czy Prawo Energetyczne sprzyja ciepłownictwu? Czy czas na jakieś w nim zmiany?
Ustawa od uchwalenia w roku 1997 była znacznie ponad 20 razy nowelizowana. Czyli uśredniając, raz w roku odbywał się ten zabieg. Środowiska obejmujące: elektroenergetykę, ciepłownictwo, nośniki gazowe oraz paliwa płynne prowadzą swą działalność w warunkach cągłych zmian. W środowisku ciepłowniczym panuje pogląd o potrzebie przeprowadzenia tzw. dużej nowelizacji tej ustawy. Nowe Prawo Energetyczne po części wspólnej powinno zawierać cztery rozdziały obejmujące wymienione obszary. W obszarze ciepłownictwa powinno ograniczyć rolę URE, np. regulację pułapowąm, co może spowodować przyspieszenie
procesów modernizacyjnych.


• Co uważa pan za najistotniejszy dziś problem ciepłownictwa, który należy jak najszybciej rozwiązać?
Najbardziej istotnym problemem dla krajowego ciepłownictwa jest opracowanie aktualnej strategii działania i rozwoju przedsiębiorstw ciepłowniczych. Materiał ten powinien uwzględnić pracę wykonaną na zlecenie Agencji Rynku Energii S.A. w roku 2005 przez Uczelniane Centrum Energetyki i Ochrony Środowiska Politechniki Warszawskiej pt. „Strategia rozwoju skojarzonego wytwarzania energii elektrycznej i ciepła oraz ciepłownictwa". Tym razem koordynatorem tego opracowania — moim zdaniem — powinna być Izba Gospodarcza Ciepłownictwo Polskie, a materiał powinna poprzedzić debata środowiskowa przeprowadzona np. na corocznej wrześniowej konferencji „Forum Ciepłowników Polskich" w Międzyzdrojach.


Dokumenty UE związane z racjonalnym użytkowaniem energii, a więc również z promowaniem kogeneracji:
• dyrektywa 2004/4/EC z 11 lutego 2004 r. - Parlamentu Europejskiego i Rady dotycząca promocji energii elektrycznej wytwarzanej w skojarzeniu z ciepłem użytkowym,
• dyrektywa 2001/80/WE - LCP przedakcesyjna w sprawie ograniczenia emisji z dużych źródeł spalania paliw,
• dyrektywa 2001/81/WE - NEC w sprawie poziomów emisji S02, NOx, NH3 i lotnych substancji organicznych,
• wzrastająca zależność UE od importu paliw energetycznych - wzrasta niebezpieczeństwo energetyczne,
• Zielona i Biała Księga oraz dyrektywy, np. dotyczące certyfikatów energetycznych budynków czy efektywności końcowego wykorzystania energii (2006/32/WE) zobowiązujące kraje UE do zredukowania zapotrzebowania na energię.

■
Materiały źródłowe:
1. Szymczak J. IGCP-o uprawnieniach do emisji C02; http:// energetyka.wpn/ j-szymczak - igcp.
2. Snieżyk R. „Wpływ kosztów emisji C02 na ceny ciepła", „Ciepłownic¬two Ogrzewnictwo i Wentylacja", nr 10/2010.